Zand tussen de vingers Met vier auto’s rijden we zaterdag 3 september naar Weert. We zijn gidsen. En het doel is bijscholing. De inleiding krijgen we in het NME-centrum De IJzeren Man. Over hoe publiek meer te betrekken in je excursie-thema. Na het oversteken van de omstreden goederen-spoorlijn: De IJzeren Rijn (Antwerpen → Meinweg → Duitsland), mogen we een geplastificeerde opdracht trekken uit de hand van Bèr Peeters. We hebben allemaal een verschillende opdracht en die mogen we uitvoeren in het stuifzand van natuur-, militair oefengebied De Weertse Bergen. Het terrein is doortrokken met diepe wagensporen. Om de beurt presenteren we de eigen opdracht aan de groep. Met behulp van opgestapelde fijne zeven (die naar beneden toe steeds fijnmaziger worden) wordt de samenstelling van het zand bekeken. De begeleiders grijpen zo weinig mogelijk in: maximale zelfwerkzaamheid. De andere opdrachten blijken er naadloos op aan te sluiten, zodat we samen de eigenschappen van het losse zand aftasten. Alleen heb ik een opdracht getrokken die niet gevisualiseerd kan worden. Ik zie het verschijnsel nergens. Kennelijk waaide het het afgelopen etmaal te weinig. Want daar gaat het om: bij harde wind ontstaan er achter een afgerond voorwerp (dennenkegel, steen of tak) twee duintjes: één links en één rechts. Ik heb dat vaak genoeg gezien op het Noordzeestrand. Maar ook na zorgvuldig rondkijken kan ik zelfs geen aanzet daartoe aanwijzen. Er is wel afleiding. Tegen een zandhelling vliegen twee wespen in een vloeiende beweging heen en weer. Details zijn moeilijk te zien. Ineens landt er één in een kuiltje en met een paar graafbewegingen is het insect verdwenen. Er zit kennelijk een schacht onder. Terug bij de groep laat een aantal gidsen met gestrekte arm zand tussen de vingers wegglijden. Windvlagen maken er waaierpatronen van. De lichtste korrels komen het verst, luidt de conclusie. Pepijn kijkt naar twee valken boven de bomen. Het kost me moeite ze scherp in de kijker te krijgen. Hun scherpe donkere contouren doen me denken aan boomvalken. Pepijn denkt dat ook. Onder leiding van Ad Havermans wordt de happening geëvalueerd. In het NME-centrum kun je dat in de vergaderzaal doen en in de grote zaal een presentatie krijgen over de organisatie. Wat een luxe. En dan heb ik het nog niet eens over de prachtige kruidentuin met een werveling aan schrijvertjes in de randsloot. Maar goed, de evaluatie. Bij deze opzet luisteren de deelnemers naar een opsomming van aaneensluitende deelopdrachtjes. Je komt gezamenlijk tot conclusies. Maar het vraagt wel veel van ieders concentratie. Net als bij een monoloog. Het moet je maar interesseren. En als leiding moet je geen onuitvoerbare opdrachten aanbieden. Dat verstoort het proces. Persoonlijk geef ik de voorkeur aan een beperkt aantal opdrachten, die in groepjes, in roulatie, worden uitgevoerd. Dan is iedereen steeds bezig en de bevindingen kunnen in een korte evaluatie als afsluiting doorgesproken worden. De grote zaal is rechthoekig en tegen de lange wanden staan prachtige vitrines met spullen die met een biotoop te maken hebben.   Tegen de projectiewand staan kleurrijke zuilen met doe-spelletjes voor de jeugd. Ook over diezelfde biotopen. Weert is gezegend met een gevarieerde omgeving. De kasten zijn verbonden door een doorkruiptunnel. Gelukkig is één van ons, Ljubika, nog kind genoeg om, zodra Bèr z’n mond houdt, deze tunnel te beleven. Jammer genoeg heb ik niets over haar nieuwe ervaring gehoord. Bèr vertelde ook nog dat de IJzeren Man een gigantische stoom-graafmachine was, die zand leverde voor de aanleg van de spoortrajecten Eindhoven – Roermond en Eindhoven – Den Bosch. Diepe plassen achterlatend. Wim Jongejans.