Nacht van de Nacht

 

Nacht van de Nacht
 

IVN Geijsteren-Venray organiseert op zaterdag 26 oktober opnieuw een nachtavontuur in de Boshuizerbergen voor volwassenen én kinderen.
Deze nachttocht is georganiseerd in het kader van de Nacht van de Nacht.

Datum : zaterdag 26 oktober 2019
Tijd     : Vanaf 19.30 tot 22.30 uur. Vertrek tocht is mogelijk van 19.30 tot 20.30 uur
Locatie : Boshuizer Bergen
Kosten  : Vrijwillige bijdrage.
Startpunt : Zuiderbergweg in Oostrum.
Deze weg vanuit Oostrum rechtdoor vervolgen. De weg gaat over in een korte zandweg. Parkeren is mogelijk in de bermen van deze zandweg.

Let op : Gelieve geen zaklampen mee te nemen. Het is tenslotte de nacht van de nacht.


Wat gaan we doen?
Op zaterdag 26 oktober is een gedeelte van het natuurgebied de Boshuizerbergen tussen 19:30 en 22:00 uur opengesteld voor een rondwandeling in het donker. Wat is er spannender dan een nachtelijke tocht in dit unieke natuurgebied . Het IVN heeft een route gemarkeerd zodanig dat niemand het risico loopt in het donker te verdwalen.

Tijdens de tocht worden de deelnemers verrast met een aantal leuke activiteiten, zoals:
- Jan Michels, die in “de kathedraal” boven op de zandverstuiving zijn verhaal vertelt.
- jullie kunnen de sterrenhemel bekijken met een telescoop (mits het helder weer is)
- hoe ziet de nacht vlinder er uit.
- de uilenwerkgroep is aanwezig.
De uilen zijn een orde van vogels met veelal een nachtelijke leefwijze. Bij veel uilen staan de ogen voor in de kop, zodat ze een groot binoculair gezichtsveld hebben, waarin ze diepte kunnen zien. Uilen hebben goed ontwikkelde oren, die ver uit elkaar staan, wat ze goed in staat stelt de richting vast te stellen waaruit een geluid komt. Deze kenmerken maken van uilen goede jagers. Door hun nachtelijke leefwijze worden ze soms ook nachtroofvogels genoemd. De mannen van de werkgroep kunnen jullie alles over de dieren vertellen en laten zien.
- Voor de kinderen is er een speciale opdracht: Werken met de zintuigen?

Op de start/finishplaats, waar een aantal vuurkorven staan, zal ook een stand zijn met koffie, thee en warme chocomel.
Wim Kunen van Geutefiks is deze avond aanwezig: Hij zingt liedjes in het dialect, Nederlands en Engels. De liedjes van eigen bodem zijn in het dialect (Geijsters) geschreven. Ze handelen over het leven van alledag van nu en van vroeger. De natuur is hierbij een belangrijke bron van inspiratie.


De Nacht van de Nacht.
Dit jaar wordt de Nacht van de Nacht op zaterdag 26 oktober voor de 15e keer georganiseerd door de Natuur- en Milieufederaties (NMF). Traditioneel op de laatste zaterdagavond en –nacht van oktober, waarop de klok een uur teruggaat en de nacht een uur langer is. Met deze campagne wordt aandacht gevraagd voor het klimaat en energiebesparing op licht, met als doel de hoeveelheid lichtvervuiling in Nederland te verminderen. Ook voordat de Nacht van de Nacht campagne van start ging, lobbyde de NMF al bij veel gemeenten en bedrijven, om bewustwording en draagvlak voor lichtvervuiling te creëren.


Nederland is een van de meest verlichte landen ter wereld. Afgelopen honderd jaar werd Nederland maar liefst zo’n 125 keer lichter. Lichtvervuiling door nachtelijke verlichting met kunstlicht kost niet alleen veel geld en energie, maar verstoort ook het bioritme van dieren en planten. En we kunnen minder genieten van de mooie sterrenhemel: in de grotere steden kan men nauwelijks nog de sterren zien, en de Melkweg al helemaal niet meer. Het opgaande licht wordt vooral veroorzaakt door openbare verlichting en reclameverlichting.


Gevolgen van te veel licht voor de mens, dier en natuur.

Rust in de duisternis
Vrijwel alle lichaamsfuncties en gedragingen vertonen een ritme van ongeveer 24 uur. Voorbeelden hiervan zijn de lichaamstemperatuur, hormoonafgifte en slapen en waken. Hoewel men er gewoonlijk amper bij stilstaat of er iets van merkt, zijn deze ritmes essentieel voor ons welbevinden. Dat merkt men echter pas – in negatieve zin – als de ritmes ontregeld raken, zoal bij jet-lag of ploegendienst. (Bron: Stichting Onderzoek Licht en Gezondheid)
Licht werkt verstorend op de mens. Sinds de komst van de elektrische lamp zijn mensen gemiddeld 1,5 uur korter gaan slapen. In verschillende onderzoeken zijn er relaties gelegd tussen lichtvervuiling en borstkanker, slaapstoornissen en stress. Uit onderzoek blijkt ook vooral dat men zich hindert aan het overvloedige licht.
Harde feiten en statistieken wijzen in onderstaande tekst wijzen op duidelijke overlast van lichthinder. Er valt te lezen over gezondheid van mens en dier, verschillende kleuren van licht en de reactie van dieren hierop, en wat we kunnen doen om dit aan te pakken.

Hinderlijke lichten
Uit onderzoek komt naar voren dat omwonenden van kassen met assimilatieverlichting en van sportvelden hinder ondervinden van het oplichten van hun woningen en tuinen, van direct zicht op de lichtbronnen of van de gloed erboven; de percentages matig of ernstig gehinderden variëren van 5 tot 15.
Vooral de gloed boven kassen ervaren omwonenden als hinderlijk. Avondlijke wandelaars ondervinden vooral hinder van direct zicht op kaslicht. Door het groeiende gebruik van buitenverlichting zal het aantal gehinderden de komende jaren toenemen.



Nederland vanuit de ruimte.

Melatonine tekort
Op dit moment loopt er in de wetenschappelijke wereld een discussie over de invloed van licht op de vorming van kanker. Hieruit blijkt dat er een mogelijk verband bestaat tussen blauwe LED-verlichting en borst- en prostaatkanker.
Melatonine speelt in dit alles een belangrijke rol. Dit hormoon wordt in het lichaam aangemaakt wanneer het donker is. Melatonine heeft een remmend effect op kwalijke processen, zoals het ontstaan van kanker. Wanneer iemand zich ’s nachts met onvoldoende duisternis omringt, wordt de productie van melatonine verminderd en hiermee ook de kracht van het afweersysteem.

Natuur wil de nacht
Duisternis hoort – net als stilte, een onvervuilde bodem en schoon grondwater – tot de meest elementaire natuurkwaliteiten. We moeten er dus zuinig op zijn en proberen dit zo min mogelijk te verstoren, zeker in natuurgebieden. Duisternis ’s nachts hoort bij de natuur en is belangrijk voor dieren.
Hoe verder van de evenaar, dus hoe grotere lichtverschillen, hoe meer de natuur zich richt op het licht als informatiebron. Licht geeft informatie over de tijd en over de plaats van bevinden. In Noord-Europa is het daarom zaak de natuur zo min mogelijk te verstoren met licht.

Een overdaad aan licht verstoort het bioritme van allerlei organismen en kan een heel ecosysteem ontwrichten. Dit heeft allerlei indirecte gevolgen. Veranderingen in de verhouding tussen licht en donker is vaak het natuurlijke signaal voor veranderingen in gedrag, zoals trek- en broedgedrag en voedselzoeken. Verstoring daarvan leidt tot aantasting van de conditie en alertheid.

Planten

De fotosynthese van planten wordt gestuurd door licht. Sommige planten kunnen niet groeien onder een continue belichting. Andere planten vertonen groeiafwijkingen. Het kiemen, de bestuiving en het bloeien van de plant worden door een teveel aan licht in de war gestuurd.
Voorbeelden zijn o.a. hopplanten langs een verlichte weg die minder opbrengst leveren, bomen bij verlichtingspalen die bladeren in de winter blijven dragen en de vorming van algen in grotten waar verlichting is geplaatst. Dit onderzoek toont de nadelige effecten op flora en fauna door licht.

Sterren
De Melkweg is in steden in Nederland niet meer te zien. Door de overvloedige verlichting die omhoog schijnt worden de zwakkere sterren overstraald en is de prachtige sterrenhemel onzichtbaar geworden. Veel mensen zien pas voor het eerst een echte sterrenhemel als ze in bijvoorbeeld Zuid-Frankrijk voor hun tentje zitten en omhoog kijken. Jammer dat we dat in Nederland nauwelijks meer kunnen vinden.
De zwakste sterren zijn onzichtbaar geworden door de grijze hemel. Zonder lichtvervuiling zijn maximaal 3000 sterren tegelijkertijd zichtbaar. In Nederland is er alleen op de Waddeneilanden nog meer dan 2000 sterren te zien. Vanuit een stad als Utrecht zijn dat er maximaal zo’n driehonderd. Dat betekent dat nog maar 10% van de sterren die er zonder lichtvervuiling waren, te zien zijn.

Verdwijning van oriëntatie
Het bekendste effect van licht op dieren is de pluimveehouderij, waar kippen, door ze te manipuleren met daglicht, een maximaal aantal eieren leggen. Andere voorbeelden zijn herten die je meerdere malen per jaar een gewei kan laten aangroeien en roodborsten die ’s nachts zingen onder lantaarnpalen. Proeven met de Siberische hamster die ’s zomers een bruine en ’s winters een witte vacht draagt, wezen uit dat het dier onder invloed van licht z’n vacht aanpaste: hij werd ’s winters bruin en ’s zomers wit. Voor roofdieren een gemakkelijke prooi. Bovendien gooide het dier het seizoen van voortplanting om naar een periode waarin dit geen enkel perspectief had.

Trekvogels
Plotselinge lichtbronnen (schijnwerpers, skybeamers) geven een schrikreactie. Trekvogels wijken hierdoor af van hun oorspronkelijke richting. Ze verminderen hun snelheid en proberen de lichtstralen verticaal te vermijden. De invloed van deze lichtstralen zijn tot op een kilometer merkbaar en deze treedt op onder alle weersomstandigheden. Alle kleuren licht trekken vogels aan, maar wit en rood licht veruit de meeste Ook boorplatformen en hun verlichting hebben grote gevolgen op trekvogels. Uit onderzoek blijkt dat van de 50 miljoen trekvogels die over de Noordzee reizen, er 6 miljoen gehinderd worden door de boorplatformen. Bij bewolking kunnen de trekvogels niet meer aan de hand van de sterrenhemel navigeren en worden ze aangetrokken door het kunstmatige licht. De meest heftigste waarneming was toen 100.000 koperwieken cirkelden rond 1 platform.

Nachtvlinders
Nachtvlinders hebben veel last van nachtelijk licht. De lampen trekken ze aan, waardoor ze beter zichtbaar zijn voor dieren die op hun jagen. Bovendien raakt hun biologische klok in de war.

Vleermuizen
Vleermuisogen zijn gevoeliger voor wit en blauw licht dan voor rood licht. Kleuren aan de rode kant van het spectrum worden minder goed of helemaal niet waargenomen door vleermuizen. Wit en groen licht hebben een vergelijkbaar groot negatief effect op vleermuizen. (Groen licht juist minder bij vogels) Op basis van deze kennis is een amberkleurige lamp ontwikkeld: deze heeft een oranje-rode kleur

Nacht voor de nachtcampagne.

De Nacht van de Nacht campagne groeit ieder jaar. Afgelopen jaar werden er 510 activiteiten in het donker georganiseerd en bezochten 47.000 mensen de NvdN. Ook doven steeds meer bedrijven structureel de verlichting. Interbest en Mundu gaven gehoor aan de NvdN en doven iedere nacht 230 lichtmasten langs snelwegen. De campagne begint de vruchten af te werpen. De laatste jaren lijkt de toename in licht gestopt en op verschillende plekken zelfs af te nemen. Nederland lijkt op een keerpunt te zijn beland. Veel Nederlandse steden worden langzaam iets donkerder. Dit blijkt uit onderzoek dat is uitgevoerd in opdracht van de Natuur en Milieufederaties. Hiervoor is door middel van een satelliet bepaald hoeveel licht er de laatste jaren omhoog is gestraald vanuit de grootste Nederlandse steden.

Onderzoeksmethode
Voor het onderzoek van de NMF werd de afgelopen 6 jaar het opgaande licht om 1.30 uur in de nacht van de 54 grootste steden gemeten door de satelliet Suomi NPP. Dit onderzoek is een onderdeel van het grotere onderzoek dat plaatsvindt naar opgaand licht in Nederland en dat de komende jaren zijn beslag zal gaan vinden (zie Nachtmeetnet.nl).

Niet eerder is in Nederland het opgaande licht op deze schaal van nauwkeurigheid gemeten. De satelliet draait om de aarde in een polaire baan op een hoogte van 830 km en maakt scans met een breedte van 3000 km. Van elke pixel (750 m x 750 m) wordt het opgaande licht gemeten. Elk stukje van de aarde wordt twee keer waargenomen: één keer met de zon hoog aan de hemel en één keer midden in de nacht. Een van de instrumenten aan boord is VIIRS. Deze neemt de aarde in 22 verschillende golflengte-gebieden waar. Een van hen, de DNB band, bestrijkt het hele spectrum dat het menselijke oog kan zien, zowel overdag als ’s nachts.

Alleen de gemeten data tijdens heldere nachten zijn gebruikt voor het onderzoek. Ook zijn van elk jaar alleen de metingen van september tot en met maart gebruikt. In de overige maanden kon de satelliet voor Nederland geen goede waarnemingen uitvoeren.

Met een GIS programma is van elke maand bepaald wat de gemiddelde waarde is van alle pixels op het grondgebied van elke stad. Hiervoor werden alle pixels van alle beelden van de heldere nachten in een maand opgeteld, waar een gemiddelde aan opgestraald licht per oppervlakte eenheid uit kwam.

Resultaten.
Uit het onderzoek blijkt dat de volgende provincies het snelst donkerder worden: Flevoland (-2,4% per jaar), Gelderland (-1,7%) en Friesland (-1,5%).

Voor elke stad is de gemiddelde hoeveelheid opgaand licht per vierkante kilometer bepaald, en is aan de hand van dit gemiddelde een score gegeven.

De donkerste steden zijn Stadskanaal (score 7), Veendam (score 9), Emmen (score 9), Dronten (score 9) en Heereveen (score 9). De randstad scoort het slechtst, met Delft (score 48), Amsterdam (score 40), Rotterdam (score 36), Den Haag en Zoetermeer (score 30) als meest verlichte steden. Bij nachtelijke satellietbeelden licht de randstad, en dan met name de kassen in het westen van Nederland, enorm op. Vooral Delft lijkt veel last te hebben van de nabijheid van de kassen. Maar ook Dordrecht (score 22) en Leiden (score 28) stralen veel licht omhoog, terwijl er geen kassen in de nabijheid van deze steden zijn. Ook Eindhoven (score 28), Den Bosch (score 28), Maastricht (score 25) en Utrecht (score 25) stralen veel licht omhoog.

De hoeveelheid opgaand licht is meestal te relateren aan het inwonersaantal van een stad. Over het algemeen geldt: hoe meer inwoners, hoe meer opgaand licht. Almere is opvallend donker en straalt iets meer dan de helft van de gemiddelde hoeveelheid licht uit, ten opzichte van andere steden met vergelijkbare inwonersaantallen. Ook verschillende steden in Gelderland stralen relatief weinig licht uit. Arnhem, Nijmegen en Ede stralen iets meer dan de helft uit van het gemiddelde van steden met vergelijkbare inwonersaantallen, en Apeldoorn zelfs minder dan de helft. Mogelijk is er veel groen in deze steden, of wordt er veel aandacht geschonken aan reductie van opgaand licht.

Als alle steden samen genomen worden, blijkt dat er een jaarlijkse afname van 0,02% in opgaand licht is over alle steden.

Conclusie
Uit het onderzoek blijkt dat de toename in opgaand licht in veel van de onderzochte steden is gestopt. Met name de openbare verlichting neemt nauwelijks meer toe en de kwaliteit verbetert, wat betekent dat er minder licht onnodig omhoog wordt gestraald.

Of de ontwikkeling in de hoeveelheid opgaand licht in de onderzochte steden ook iets zegt over de ontwikkeling in de rest van Nederland, is nog onduidelijk. Ook is er alleen rond 1.30 uur in de nacht gemeten. Hoe het zit gedurende de rest van de nacht, is onduidelijk. Met het eerdergenoemde Nachtmeetnet wordt getracht om hier op korte termijn meer duidelijkheid over te krijgen. Ook zal de onzekerheid van de data, veroorzaakt door de grote spreiding in de data, met de jaren minder worden als er steeds meer data bij komen en er minder spreiding in de data is.

Of Nederland de komende jaren donkerder blijft worden, zal voornamelijk afhangen van de bedrijven. “Bij gemeenten, provincies en Rijkswaterstaat zie je een mooie ontwikkeling waarbij gedimd en gedoofd wordt waar het kan. Maar door de lage kosten van LED verlichting zijn sommige bedrijven geneigd de verlichting en reclames de hele nacht aan te laten”, aldus Mattheus Bleijenberg, projectleider van de Nacht van de Nacht campagne.

Terugblik op de Nacht van de Nacht 2018

De successen

successen die mede dankzij de Nacht van de Nacht campagne tot stand zijn gekomen.

  • Steeds meer bedrijven doven structureel de reclameverlichting, aanlichting van gebouwen (Interbest en Mundu doven meer dan 220 lichtmasten iedere nacht tussen 1 en 5 uur)
  • Uit onderzoek blijkt dat veel steden na 100 jaar lichter worden nu langzaam donkerder worden
  • ProRail en Rijkswaterstaat doven en dimmen daar waar het kan
  • Afgelopen 5 jaar groeide de Nacht van de Nacht met 50% tot meer dan 47.000 bezoekers.
  • Afgelopen 5 jaar groeide het aantal activiteiten van 324 naar 510
  • Afgelopen 5 jaar verdubbelde het aantal ‘licht uit‘ plekken van 150 naar 310
  • Steeds meer gemeenten stappen over op minder en duurzamer verlichten
  • Het aantal ambassadeurs groeide van 5 naar 12. Naast oa. Vincent Bijlo, Andre Kuipers, Anita Witzier, Govert Schilling en natuurfotograaf Johan van de Wielen sloten afgelopen jaren Sacha de Boer, Maria van der Heijden en Maurits Groen aan als nieuwe ambassadeurs.
  • Gemeenten en bedrijven gaan steeds vaker aan de slag met onze 20 aanbevelingen voor gemeenten en aanbevelingen voor bedrijven


TOEN DE NACHT

toen het licht van de nacht
duisternis was

het licht van de nacht
ons onzichtbaar maakte
en wij alleen nog stemmen waren
op een bank in de tuin

toen de nacht ons omgaf
en meenam in de duistere vragen
wanneer en waar en wie

toen de nacht een geheim was
dat met de nacht verdween

Schrijver: Rutger Kopland, 20 Jan. 2009

 

 

 

 

IVN Geysteren Venray